1 boy demir kaç kg? Bu soruyu inşaat alanında çalışanlar, proje planlayanlar veya malzeme alımında bulunanlar sıkça sorar. Yanıt basit gibi görünse de, doğru hesaplama yapmak için sadece bir sayı değil, demirin çapı, markası, standartları ve kullanım amacı da önemlidir. Bu yazıda, 1 boy demirin gerçek ağırlığını, nasıl hesaplandığını ve inşaat projelerinde nasıl kullanıldığını adım adım anlatıyorum.
1 Boy Demir Nedir?
İnşaat sektöründe "1 boy" terimi, standart uzunlukta bir demir parçasını ifade eder. Bu uzunluk Türkiye'de ve birçok ülkede 12 metre olarak kabul edilir. Demirler, çelikten üretilir ve betonarme yapıların dayanımını artırmak için beton içine yerleştirilir. Bu yüzden demirin ağırlığı, projenin taşıma kapasitesini ve taşıma maliyetini doğrudan etkiler.
1 boy demir, sadece 12 metre uzunluğunda değil, aynı zamanda çapına göre de farklı ağırlıklara sahiptir. Çap 6 mm’den 40 mm’ye kadar değişir. Her çap, farklı bir ağırlık verir. Örneğin, 8 mm çaplı bir demirle 16 mm çaplı bir demirin ağırlığı neredeyse iki katı fark eder.
1 Boy Demirin Ağırlığı Nasıl Hesaplanır?
Demir ağırlığını hesaplamak için basit bir formül kullanılır:
Ağırlık (kg) = (Çap² × 0.00617) × Uzunluk (m)
Bu formül, çelik demirin yoğunluğuna ve kesit alanına dayanır. 0.00617 sabiti, çelik yoğunluğunun (7850 kg/m³) ve kesit hesabının sonucudur. Uzunluk her zaman 12 metre olarak alınır çünkü 1 boy demir standartı budur.
Örneğin:
- 8 mm çaplı demir: (8² × 0.00617) × 12 = (64 × 0.00617) × 12 = 0.395 × 12 = 4,74 kg
- 10 mm çaplı demir: (10² × 0.00617) × 12 = (100 × 0.00617) × 12 = 0.617 × 12 = 7,40 kg
- 12 mm çaplı demir: (12² × 0.00617) × 12 = (144 × 0.00617) × 12 = 0.888 × 12 = 10,66 kg
- 16 mm çaplı demir: (16² × 0.00617) × 12 = (256 × 0.00617) × 12 = 1.58 × 12 = 18,96 kg
- 20 mm çaplı demir: (20² × 0.00617) × 12 = (400 × 0.00617) × 12 = 2.468 × 12 = 29,62 kg
- 25 mm çaplı demir: (25² × 0.00617) × 12 = (625 × 0.00617) × 12 = 3.856 × 12 = 46,27 kg
- 32 mm çaplı demir: (32² × 0.00617) × 12 = (1024 × 0.00617) × 12 = 6.318 × 12 = 75,82 kg
- 40 mm çaplı demir: (40² × 0.00617) × 12 = (1600 × 0.00617) × 12 = 9.872 × 12 = 118,46 kg
Bu değerler, Türkiye'de ve AB standartlarında üretilen çelik demirler için geçerlidir. Çin, Rusya veya İran’dan gelen demirlerde bu değerler %2-5 oranında farklılık gösterebilir. Bu yüzden alım yaparken üreticinin teknik verilerini mutlaka kontrol edin.
Demir Ağırlığı Neden Önemli?
Demirin ağırlığı sadece fiyatla ilgili değil, aynı zamanda taşıma, depolama ve montaj süreçlerini de etkiler. Bir inşaat sahasında 100 adet 16 mm çaplı demir varsa, toplam ağırlık:
100 × 18,96 kg = 1.896 kg (yaklaşık 1,9 ton)
Bu ağırlığı bir kamyonla taşımak, bir vinçle kaldırmak veya bir betonarme kolona yerleştirmek için doğru ekipman seçimi gerekir. Yanlış hesaplama, taşıma maliyetlerini artırır, iş güvenliğini riske atar ve projenin zaman planını bozar.
İnşaat firmaları, malzeme siparişlerini yaparken ağırlık bilgisini kullanarak:
- Taşıma ücretini hesaplar
- Depo kapasitesini planlar
- İşçilere doğru malzeme miktarını verir
- Betonarme hesaplamalarında doğru donatı miktarını belirler
Bu nedenle, sadece "kaç kg" sorusunu sormak değil, bu ağırlığın projede nasıl kullanıldığını da anlamak gerekir.
Demir Çapları ve Kullanım Alanları
Farklı çaplı demirler, farklı yapı elemanlarında kullanılır. Bu bilgi, hem maliyeti düşürür hem de yapı güvenliğini artırır.
| Çap (mm) | 1 Boy Ağırlık (kg) | Kullanım Alanı |
|---|---|---|
| 6 | 2,66 | Duvar bağlantıları, küçük döşeme donatıları |
| 8 | 4,74 | Plak ve döşeme donatıları, küçük kirişler |
| 10 | 7,40 | Kiriş ve kolon donatıları, orta ölçekli yapılar |
| 12 | 10,66 | Çatı kirişleri, merdiven korkulukları |
| 16 | 18,96 | Kolon ve temel donatıları, çok katlı binalar |
| 20 | 29,62 | Yüksek katlı binalar, köprü yapıları |
| 25 | 46,27 | Deprem bölgelerindeki büyük yapılar, barajlar |
| 32 | 75,82 | Sanayi tesisleri, köprü kirişleri, büyük temeller |
| 40 | 118,46 | Yüksek dayanımlı yapılar, hidrolik tesisler, kritik taşıyıcı elemanlar |
Yalnızca büyük çaplı demirlerin daha güçlü olduğunu düşünmek hatalıdır. 6 mm demir, duvar bağlama donatısında çok kritik bir rol oynar. Bu demirler, duvarın kırılmadan hareket edebilmesini sağlar ve deprem sırasında yapıyı bir arada tutar.
Demir Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
İnşaat demiri alırken sadece fiyatı değil, şu noktalara da dikkat etmelisiniz:
- Üretici sertifikası: TSE veya ISO sertifikalı üreticilerden alınmalı. Sertifika, kimyasal bileşimi ve mekanik dayanımı kanıtlar.
- Yüzey kalitesi: Demirin yüzeyinde çatlak, pas, kırık veya bozulma olmamalı. Paslı demir, betonla iyi yapışmaz.
- Çap ölçümü: Ölçüm cihazı ile çapı kontrol edin. 16 mm demir 15,5 mm olmamalı. Bu küçük fark, toplam ağırlık ve dayanım üzerinde büyük etki yaratır.
- Boyu: 12 metre boyu tam olmalı. Bazı satıcılar 11,8 metre boy vererek 20 cm eksiklik yapar. Bu da toplam metrajı bozar.
- Depolama: Demirler nemli yerde saklanmamalı. Paslanma, dayanımı %15-20 oranında düşürür.
1 Boy Demirin Fiyatı Ne Kadar?
Fiyat, çap, üretim yeri, demir markası ve piyasa koşullarına göre değişir. Ocak 2026 itibarıyla Türkiye’de 16 mm çaplı demirin fiyatı yaklaşık 18-22 TL/kg aralığındadır. Bu da 1 boy demir için 340-360 TL arası anlamına gelir.
20 mm çaplı demir ise 29,62 kg ağırlığında olduğu için, 18 TL/kg ile hesaplanırsa 533 TL civarında olur. Bu fiyatlar, demirin üretildiği fabrikaya, nakliye maliyetine ve depo ücretlerine göre %5-10 oranında değişebilir.
En iyi fiyat, doğrudan üreticiden veya büyük distribütörlerden alınırken elde edilir. Küçük perakende satıcılar, genellikle %10-15 daha fazla fiyat uygular.
Demir Ağırlığı Hesaplamada Hataların Sonuçları
Bir inşaat projesinde 100 adet 16 mm demir yerine 14 mm demir kullanılırsa:
- 16 mm: 18,96 kg/adet → Toplam: 1.896 kg
- 14 mm: (14² × 0.00617) × 12 = 14,52 kg/adet → Toplam: 1.452 kg
Bu fark: 1.896 - 1.452 = 444 kg eksik donatı.
Bu 444 kg’lık eksiklik, betonarme kolonların taşıma kapasitesini %20-25 oranında düşürür. Yapı, depremde kırılabilir. Bu yüzden, demir ağırlığı hesaplamalarında en küçük hata bile felaket olabilir.
Sık Sorulan Sorular
1 boy demir kaç kg? Sadece 12 metre mi?
Evet, Türkiye'de ve inşaat sektöründe standart 1 boy demir uzunluğu 12 metredir. Ancak bazı özel projelerde 9 metre veya 6 metre boy demirler de üretilir. Bu durumda ağırlık, uzunlukla orantılı olarak azalır. Örneğin, 6 metre 16 mm demir, 12 metrelik olanın yarısı, yani yaklaşık 9,5 kg olur.
Demirin ağırlığı çapla doğru orantılı mı?
Hayır, doğrudan orantılı değil. Ağırlık, çapın karesiyle orantılıdır. Yani çap 2 kat artarsa, ağırlık 4 kat artar. Örneğin, 10 mm demir 7,4 kg iken, 20 mm demir 29,6 kg’dır. Bu yüzden büyük çaplı demirlerin ağırlığı çok hızlı artar.
Demirin ağırlığına pas etkisi olur mu?
Pas, demirin ağırlığını çok az değiştirir, ancak dayanımını büyük oranda düşürür. Paslı yüzey, betonla yapışmayı zayıflatarak taşıma kapasitesini %15-20 azaltır. Bu yüzden paslı demir kullanılmamalı. Satıcıdan paslı olmayan, kaplama veya kaplamalı demir isteyin.
Demirin ağırlığına üretici markası etki eder mi?
Evet, üretici markası, demirin kimyasal bileşimini ve yoğunluğunu etkiler. Türkiye’deki bazı üreticiler, çelikte daha fazla karbon veya alaşım elementi kullanır. Bu da ağırlığı %1-2 oranında artırabilir. Bu yüzden sadece çap değil, üreticinin teknik verilerini de kontrol etmelisiniz.
Demirin ağırlığını nasıl ölçerim?
En doğru yöntem, bir teraziyle ölçmek. Ancak pratikte, çapı ölçer ve formülü kullanırsınız. 12 metrelik bir demiri taşımak için bir terazi kullanmak zor. Bu yüzden çap ölçümü ve formül en güvenilir yöntemdir. Çap ölçümü için dijital verniyer kullanın. Elinizdeki demirin çapını 1 mm bile yanlış ölçerseniz, 100 adet için 50 kg kadar hata yaparsınız.
Ne Yapmalısınız?
İnşaat demiri alırken, sadece "1 boy demir kaç kg?" sorusunu sormak yeterli değildir. Aşağıdaki adımları takip edin:
- Projede hangi çaplı demirler kullanılıyor? Yapı planını kontrol edin.
- Her bir çap için 1 boy ağırlığını formülle hesaplayın.
- Toplam metrajı bulun: kaç adet, hangi çapta?
- Toplam ağırlığı hesaplayın ve taşıma kapasitenizi kontrol edin.
- Satıcıdan üretici sertifikası ve çap ölçüm raporunu isteyin.
- Demirin yüzeyini ve boyunu kontrol edin.
- İşletme ve depolama koşullarını sağlayın.
Bu adımları takip ederseniz, hem maliyetlerinizi düşürür hem de projenizin güvenliğini garantiler. Demir, inşaatın iskeletidir. Onu yanlış seçmek, tüm yapıyı tehlikeye atar.
