Beyaz çimento ve alçı, inşaatta sıklıkla karıştırılan iki malzeme. Her ikisi de beyaz renkte olabilir, hatta elde dokunuşları bile benzer hissettirebilir. Ancak bu ikisi birbirinin yerini tutmaz. Yanlış kullanım, duvarların çatlamasına, sıvanın düşmesine veya hatta yapısal zayıflıklara neden olabilir. Peki, nasıl ayırt edilir?

Beyaz çimento nedir?

Beyaz çimento, gri çimentonun aksine, demir oksit ve manganez gibi renk veren elementlerin azaltılmasıyla üretilir. Bu süreç, ham maddenin daha temiz ve yüksek kaliteli olması gerektiği için maliyeti daha yüksektir. 2025 itibarıyla Türkiye'de üretimi yapan en büyük üç firma, beyaz çimentonun %85'ini üretiyor ve bu malzeme özellikle dekoratif sıvalar, dış cepheler ve tıbbi tesislerde tercih ediliyor.

Beyaz çimento, suyla karıştırıldığında sertleşir ve suyun buharlaşmasıyla kaya gibi sert bir yapı oluşturur. Bu nedenle, hem yapısal yük taşıyan duvarlarda hem de dış etkilere maruz kalan alanlarda kullanılır. 1 m³ beyaz çimento, ortalama 450-500 kg ağırlığında olur ve 28 gün sonra 40-50 MPa aralığında basma dayanımı sağlar. Bu, standart gri çimentoyla neredeyse aynı performansı verir.

Alçı nedir ve nasıl çalışır?

Alçı, kalsiyum sülfat dihidrat (CaSO₄·2H₂O) mineralinin ısıtılmasıyla elde edilir. Suyla karıştırıldığında, tekrar kristalleşerek sertleşir. Ancak bu sertleşme, çimentonun aksına çok daha hızlı olur: 10-30 dakika içinde başlar ve 2-4 saat içinde tamamlanır.

Alçı, yapısal bir yük taşıyamaz. Sadece yüzey kaplama, tavan düzeltme, dekoratif sıva ve iç mekan bitirmeleri için kullanılır. 1 m³ alçı yaklaşık 250-300 kg ağırlığında olur ve dayanımı 5-15 MPa arasındadır. Yani, bir beyaz çimento duvarı 50 MPa dayanıma sahipken, aynı hacimdeki alçı duvar sadece 10 MPa dayanır. Bu fark, kritik bir farktır.

Renk, dokunuş ve koku ile ayırt etmek mümkün mü?

Beyaz çimento ve alçı, hem renk hem de dokusu benzer görünebilir. Ancak bazı detaylar farkı gösterir:

• Renk: Beyaz çimento, daha parlak ve soğuk beyazdır. Alçı ise hafif sarımsı veya pembe tonlara sahip olabilir, çünkü doğal mineraller içerir.
• Dokunuş: Alçı, parmakla süründüğünde daha ince ve pudra gibi bir his verir. Beyaz çimento ise daha kumlu, hafif kabarık bir dokuya sahiptir.
• Koku: Alçı, suyla karıştırıldığında hafif bir kireç kokusu verir. Beyaz çimento ise neredeyse kokusuzdur.

En güvenilir yöntem, eldeki malzemenin sertleşme hızını gözlemlemektir. Alçı, 15 dakika içinde sertleşmeye başlar. Beyaz çimento ise 2-3 saat içinde sadece yüzeyde sertleşme gösterir ve 24 saat sonra bile tam sertleşmez.

Pratik testler: Evde nasıl anlarsınız?

İşte evde yapabileceğiniz üç basit test:

1. Hızlı sertleşme testi: İki küçük kapta eşit miktarda su ve malzeme karıştırın. Alçı 20 dakika içinde sertleşir, beyaz çimento ise 2 saat sonra bile yumuşak kalır.
2. Su emme testi: Karıştırılmış iki örneği küçük cam kaplara koyun. Alçı, 1 saat içinde suyu tamamen emer ve yüzeyi kuru olur. Beyaz çimento, 4-6 saat sonra bile yüzeyde nem kalır.
3. Çekiç testi: Tamamen kuruyan örnekleri küçük bir çekiçle hafifçe vurun. Alçı kırılır, beyaz çimento ise sert ve dayanıklı kalır.

Bu testler, özellikle küçük inşaat projelerinde veya online sipariş verirken gelen malzemenin doğru mu diye kontrol etmek için çok faydalıdır.

Nerede hangisi kullanılır?

Beyaz çimento ve alçı, kullanım alanları tamamen farklıdır:

• Beyaz çimento: Dış duvar sıvaları, yüzey kaplamaları, havuzlar, kilerler, hastane ve laboratuvar duvarları, dekoratif betonlar.
• Alçı: İç duvar ve tavan sıvaları, levha montajları, dekoratif kalıplar, çatlak tamirleri, tıbbi odaların pürüzsüz yüzeyleri.

Alçıyı dış duvarlarda kullanırsanız, yağmur ve nemle birlikte 3-6 ay içinde tamamen çözülür. Beyaz çimentoyu iç duvarlara sürerseniz, çok sert ve nem tutan bir yüzey oluşur. Bu da küf oluşumuna ve nemli ortamlarda tıbbi risklere yol açabilir.

Online sipariş verirken dikkat edilmesi gerekenler

Çimento online sipariş verirken, çoğu satıcı “beyaz çimento” ve “alçı” terimlerini karıştırıyor. 2025 yılında yapılan bir inşaat malzemesi araştırmasına göre, Türkiye’deki online siparişlerin %18’inde yanlış malzeme gönderiliyor.

Online sipariş verirken şu adımları takip edin:

• Ürün açıklamasında “beyaz çimento (CE EN 197-1:2011)” yazıyor mu? Eğer sadece “beyaz alçı” yazıyorsa, bu alçıdır.
• Ürünün teknik verilerinde “dayanım (MPa)” değeri var mı? Beyaz çimento için bu değer 40 MPa üzeridir. Alçıda bu değer genellikle 10 MPa civarındadır.
• Ürünün ambalajında “Kalsiyum Sülfat” yazıyor mu? Eğer yazıyorsa, bu alçıdır.
• Satıcıya doğrudan “Bu malzeme yapısal duvarlarda kullanılır mı?” diye sorun. Alçı satıcısı “hayır” diyecektir. Beyaz çimento satıcısı “evet” diyecektir.

Online sipariş verdiğinizde, ürünün etiketindeki CE sertifikasını kontrol etmeniz gerekir. Beyaz çimento için CE EN 197-1:2011 standardı geçerlidir. Alçı için ise CE EN 13279-1:2019 standardı geçerlidir. Bu numaralar, ürünün gerçek kimliğini doğrular.

Yanlış kullanımın maliyeti

2024 yılında İstanbul'da bir apartman projesinde, inşaatçılar alçıyı dış duvarlara uyguladılar. 10 ay sonra tüm duvarlar kırıldı ve sıva tamamen döküldü. Tamir maliyeti, yeni malzeme ve işçilikle birlikte 280.000 TL'ye ulaştı. Bu durumda, malzeme farkı sadece 50 TL/m² idi. Ancak yanlış kullanım, 500 TL/m² zarara yol açtı.

Bu tür hatalar, genellikle küçük inşaatçılar veya ev sahipleri tarafından yapılır. Çünkü alçı daha ucuzdur ve görünüşte aynı gibi gelir. Ancak inşaatta “görünüş” değil, “performans” önemlidir.

Hangi durumlarda birlikte kullanılır?

Beyaz çimento ve alçı, bazı durumlarda birlikte kullanılır. Örneğin:

• Alçı tabanlı bir tavan üzerine, beyaz çimento ile bir kaplama uygulanabilir. Bu, nemli ortamlarda alçının korunmasını sağlar.
• Beyaz çimento duvarlara, son kat olarak ince alçı sıvası uygulanabilir. Bu, daha pürüzsüz bir yüzey elde etmek için yapılır.

Ancak bu uygulamalar, profesyonel inşaat teknikleriyle yapılmalıdır. Evdeki kendi projelerinizde bu karışımı denemeyin. Yanlış uygulama, hem malzeme hem de zaman kaybına yol açar.

Sık sorulan sorular